Verschillende soorten asbest en waar komen ze voor?

Soorten asbest: wat u moet weten vóór u uw woning renoveert

Wie een oudere woning wil renoveren, kan te maken krijgen met asbesthoudende materialen. Asbest werd vroeger veel gebruikt in daken, gevels, leidingen, vloeren en technische installaties. Het materiaal was sterk, brandwerend, vochtbestendig en isolerend, maar kan ernstige gezondheidsrisico’s veroorzaken wanneer asbestvezels vrijkomen en worden ingeademd.

Vooral bij het breken, zagen, boren, schuren of verwijderen van asbesthoudende materialen kunnen vezels in de lucht terechtkomen. Daarom is het belangrijk om vóór dak- of gevelwerken na te gaan of er mogelijk asbest aanwezig is. Een tijdige controle helpt gezondheidsrisico’s, vertragingen en onverwachte kosten tijdens de renovatie te voorkomen.

Waarom werd asbest vroeger zoveel gebruikt?

Asbest is een verzamelnaam voor een groep natuurlijke mineralen die bestaan uit uiterst fijne vezels. Door zijn technische eigenschappen werd het materiaal tientallen jaren verwerkt in duizenden bouwproducten.

Asbest was onder meer:

• bestand tegen hoge temperaturen;
• brandwerend;
• vochtbestendig;
• slijtvast;
• chemisch bestendig;
• elektrisch en thermisch isolerend.

In België werd de productie van asbesthoudende materialen in 1998 verboden. Omdat bestaande voorraden nog een tijd werden gebruikt, wordt 2001 in Vlaanderen als belangrijk referentiejaar gehanteerd. Vooral in gebouwen die vóór 2001 zijn gebouwd, kunnen daarom nog asbesthoudende materialen aanwezig zijn. 

Waarom is asbest gevaarlijk?

Asbest vormt vooral een risico wanneer microscopisch kleine vezels vrijkomen en worden ingeademd. Die vezels kunnen diep in de longen terechtkomen en daar lange tijd aanwezig blijven.

Blootstelling aan asbest kan ernstige aandoeningen veroorzaken. Het risico hangt onder meer af van:

• de toestand van het materiaal;
• de mate waarin de vezels gebonden zijn;
• de hoeveelheid vezels die vrijkomt;
• de duur en frequentie van de blootstelling;
• de manier waarop het materiaal wordt bewerkt of verwijderd.

Een intact asbesthoudend materiaal vormt doorgaans minder risico dan materiaal dat beschadigd, verweerd of broos is. Toch kan ook hechtgebonden asbest na verloop van tijd vezels vrijgeven door slijtage en weersinvloeden. 

Welke soorten asbest bestaan er?

Er bestaan officieel zes verschillende soorten asbest. In Belgische gebouwen komen vooral chrysotiel, crocidoliet en amosiet voor. De kleurbenamingen kunnen helpen om de soorten te beschrijven, maar u kunt op basis van de kleur of het uitzicht niet zelf betrouwbaar bepalen welke asbestsoort aanwezig is.

Wit asbest – chrysotiel

Chrysotiel, ook wel wit asbest genoemd, was de meest gebruikte asbestsoort. De vezels zijn relatief soepel en werden verwerkt in uiteenlopende bouwmaterialen.

Chrysotiel kan onder meer voorkomen in:

• golfplaten;
• dak- en gevelleien;
• vlakke asbestcementplaten;
• gevelbekleding;
• vinyltegels en vloerbekleding;
• dichtingen en pakkingen;
• bepaalde pleisters, lijmen en cementproducten.

Hoewel chrysotiel soms als minder gevaarlijk wordt omschreven dan andere asbestsoorten, blijft iedere blootstelling aan vrijgekomen asbestvezels een gezondheidsrisico. Het is daarom niet correct om wit asbest als veilig te beschouwen.

Blauw asbest – crocidoliet

Crocidoliet, of blauw asbest, bestaat uit zeer fijne en rechte vezels. Het werd vooral gebruikt in producten die bestand moesten zijn tegen hitte, vuur of chemicaliën.

Het kan onder meer voorkomen in:

• leiding- en buisisolatie;
• brandwerende platen;
• isolatie rond verwarmingsinstallaties;
• spuitasbest;
• industriële installaties;
• bepaalde oude cementproducten.

Blauw asbest wordt als bijzonder risicovol beschouwd, vooral wanneer het materiaal niet-hechtgebonden, beschadigd of verweerd is.

Bruin asbest – amosiet

Amosiet, ook wel bruin asbest genoemd, werd voornamelijk gebruikt als thermisch en brandwerend isolatiemateriaal.

Het kan onder meer voorkomen in:

• plafond- en isolatieplaten;
• scheidingswanden;
• leidingisolatie;
• technische lokalen;
• verwarmingsinstallaties;
• brandwerende bekleding.

Ook bruin asbest bestaat uit vezels die diep in de longen kunnen doordringen. Materialen die amosiet bevatten, moeten daarom met bijzondere voorzichtigheid worden behandeld.

Waar kan asbest in een woning aanwezig zijn?

Asbest is niet alleen terug te vinden in golfplaten of oude leien. Het werd in zeer veel toepassingen verwerkt en kan zowel zichtbaar als verborgen aanwezig zijn.

Mogelijke vindplaatsen zijn:

• dakleien en golfplaten;
• vlakke dak- en gevelplaten;
• onderdakplaten;
• schoorsteenkanalen;
• regenwaterafvoeren;
• leidingisolatie;
• verwarmingsinstallaties;
• ventilatiekanalen;
• plafond- en wandplaten;
• vloerbekleding en tegellijm;
• vensterbanken;
• dorpels;
• oude pleister- en cementlagen;
• mastiek, kitten en dichtingen;
• technische installaties.

Ook crepi, pleisterwerk en andere afwerkingslagen die vóór 2001 werden aangebracht, kunnen in sommige gevallen asbestverdacht zijn. Asbest kan bovendien verborgen zitten achter wanden, onder vloeren of onder latere renovatielagen. 

Hechtgebonden en niet-hechtgebonden asbest

Naast de asbestsoort is vooral de manier waarop de vezels in het materiaal vastzitten belangrijk.

Hechtgebonden asbest

Bij hechtgebonden asbest zitten de vezels stevig vast in een bindmiddel, zoals cement, kunststof of bitumen.

Voorbeelden zijn:

• asbestcementen golfplaten;
• dak- en gevelleien;
• vlakke gevelpanelen;
• bepaalde vensterbanken;
• cementbuizen.

Zolang deze materialen intact en in goede staat blijven, komen doorgaans minder gemakkelijk vezels vrij. Tijdens renovatiewerken kunnen ze echter breken, barsten of beschadigd raken. Ook veroudering en verwering kunnen het bindmiddel aantasten.

Niet-hechtgebonden asbest

Bij niet-hechtgebonden asbest zitten de vezels los of slechts zwak in het materiaal vast. Ze kunnen daardoor veel gemakkelijker in de lucht terechtkomen.

Voorbeelden zijn:

• spuitasbest;
• zachte leidingisolatie;
• oude brandwerende isolatie;
• losse isolatie rond verwarmingsinstallaties;
• bepaalde isolatie- en plafondplaten.

Niet-hechtgebonden asbest vormt doorgaans een groter risico en vereist een gespecialiseerde aanpak. Dit afval mag niet door particulieren worden gedemonteerd of naar een gewoon recyclagepark worden gebracht. 

Kunt u asbest zelf herkennen?

Asbest is vaak niet met zekerheid herkenbaar aan de kleur, vorm, leeftijd of structuur van een materiaal. Een plaat kan eruitzien als een gewone cementplaat, terwijl ze toch asbest bevat. Omgekeerd is niet ieder oud materiaal automatisch asbesthoudend.

Enkele kenmerken kunnen een materiaal verdacht maken, maar alleen een professionele beoordeling en, wanneer nodig, een analyse door een erkend laboratorium kunnen uitsluitsel geven. OVAM benadrukt dat vaak alleen een laboratoriumanalyse met zekerheid kan bepalen of een materiaal asbest bevat. 

Neem nooit zelf onvoorbereid een staal. Een verkeerde monstername kan vezels verspreiden. Laat dit uitvoeren of begeleiden door een bevoegde asbestdeskundige of informeer vooraf bij een erkend asbestlaboratorium.

Is een asbestattest verplicht vóór een renovatie?

Een asbestattest is niet bij iedere particuliere renovatie automatisch verplicht. Voor gebouwen die vóór 2001 zijn gebouwd, raadt OVAM wel sterk aan om vóór renovatie een asbestattest te laten opmaken.

Sinds 23 november 2022 is een asbestattest verplicht bij de verkoop van een toegankelijke constructie met bouwjaar vóór 2001. Tegen 2032 moet iedere eigenaar van zo’n gebouw over een geldig asbestattest beschikken. Voor de gemeenschappelijke delen van bepaalde appartementsgebouwen geldt de verplichting al uiterlijk eind 2026. 

Een standaard asbestattest is hoofdzakelijk gebaseerd op een niet-destructieve inspectie. Verborgen materialen achter vloeren, wanden of dakconstructies worden daardoor niet altijd vastgesteld. Voor ingrijpende renovatie- of sloopwerken kan aanvullend destructief onderzoek nodig zijn binnen de zones waar gewerkt zal worden. 

Wat doet u wanneer u asbest vermoedt?

Vermoedt u dat een materiaal asbest bevat? Stop dan de werkzaamheden en vermijd iedere handeling die stof of breuk kan veroorzaken.

Doe het volgende:

• raak het materiaal zo weinig mogelijk aan;
• boor, zaag, slijp of schuur er niet in;
• breek of gooi het materiaal niet naar beneden;
• reinig het niet met een hogedrukreiniger;
• veeg of stofzuig mogelijk asbeststof niet met gewone apparatuur;
• laat het materiaal professioneel beoordelen;
• plan eventuele verwijdering vóór de overige renovatiewerken.

In Vlaanderen zijn verschillende risicovolle handelingen met asbest verboden. Asbestverdacht materiaal moet in principe als asbesthoudend worden behandeld, zolang een geldige analyse het tegendeel niet aantoont. 

Wie mag asbest verwijderen?

Niet alle asbestverwijdering moet op exact dezelfde manier gebeuren. Wie het materiaal mag verwijderen, hangt af van onder meer:

• het type materiaal;
• de staat ervan;
• de plaats waar het zich bevindt;
• de kans op vezelvrijgave;
• de vereiste verwijderingstechniek.

Bepaalde intacte, hechtgebonden toepassingen kunnen onder strikte voorwaarden met de techniek van eenvoudige handelingen worden verwijderd. Andere toepassingen, zoals beschadigd of niet-hechtgebonden asbest, vereisen een onderneming die erkend is voor gespecialiseerde asbestverwijdering. Website NL

Laat vóór de werken bepalen welke aanpak wettelijk en technisch vereist is. Ga er niet automatisch van uit dat iedere aannemer asbest mag verwijderen.

Asbest in daken en gevels

Bij dak- en gevelrenovaties worden regelmatig asbestcementen materialen aangetroffen, zoals:

• golfplaten;
• kunstleien;
• vlakke gevelplaten;
• onderdakplaten;
• dakranden;
• schoorsteen- en afvoeronderdelen.

Deze materialen kunnen door ouderdom, mosvorming, vorstschade en weersinvloeden verweren. Het reinigen van een asbesthoudend dak of een asbestgevel met een hogedrukreiniger is niet toegestaan, omdat hierdoor vezels kunnen vrijkomen.

Wanneer asbesthoudende dak- of gevelmaterialen worden verwijderd, moeten ook de verdere renovatiewerken goed worden afgestemd. Asbestmateriaal mag niet zomaar worden ingesloten of doorboord om er isolatie of een nieuwe afwerking bovenop te plaatsen. 

Veilig renoveren begint vóór de eerste afbraakwerken

Een goede renovatie begint met een correcte inventarisatie van de bestaande materialen. Zeker bij een gebouw van vóór 2001 is het verstandig om mogelijke asbesttoepassingen te laten onderzoeken voordat dakbedekking, gevelbekleding, isolatie of andere bouwlagen worden verwijderd.

Wanneer asbest tijdig wordt opgespoord, kunnen de verwijdering, afvalafvoer en renovatie veilig en in de juiste volgorde worden gepland. Daarna kan de woning worden voorzien van een nieuwe dakopbouw, moderne isolatie of een duurzame gevelafwerking.

Bij Faccader houden we bij dak- en gevelrenovaties rekening met de bestaande constructie en mogelijke asbestrisico’s. Wanneer verdachte materialen worden vastgesteld, worden de verdere werken pas gepland nadat duidelijk is welke professionele controle en verwijderingsmethode noodzakelijk zijn.

Zo vermijden we onnodige risico’s en werken we toe naar een veilige, duurzame en verzorgde renovatie.